Պաշտոնական էլ. փոստ

(միայն www.e-citizen.am համակարգով ծանուցումների համար)

Տպել

Համայնքներ

Համայնքի մասին

Արզական

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՐԶԱԿԱՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ


Համայնքի ներկայիս անվանումը - Արզական

Համայնքի պատմական
անվանումները
- Արտավազդական, Արտազական, Արտավազադի ապարանք, Արզակյանդ, Արզաքենդ,

Համայնքի հիմնադրման  ժամանակաշրջանը -1828-30թթ.

Որ համայնքներին է սահմանակից համայնքը - Բջնի, Ալափարս, Քարաշամբ, Թեղենիք, Բուժական

Համայնքի մակերեսը - 8462 հա

Հեռավորությունը մայրաքաղաքից- 40կմ

Բնակչության թիվը - 2945

Բնակչության կազմը - հայեր

Օգտակար հանածոներ - մարմար, օխրա, հանքային տաք ջրեր

Կրթական հաստատություններ - միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, արվեստի դպրոց

Մշակութային հաստատություններ - մշակույթի տուն

Մարզական հաստատություններ- ֆուտբոլի դաշտ

Արտադրական ձեռնարկություններ – չկա

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը - երկրագործություն, անասնապահություն, պտղաբուծություն

Հայտնի մարդիկ - պատմական գիտությունների դոկտր պրոֆեսոր Վ.Պարսամյան,
գյուղատնտեսության գիտությունների դոկտր պրոֆեսոր Հ.Առաքելյան

Հոգևոր կառույցներ - Սբ. Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի` կառուցված 12-րդ դարում։

Պատմամշակութային հուշարձաններ - Անհայտ զինվորի հուշարձան կառուցված 1963-64թթ.։

Համայնքի մասին գրքի առկայություն - չկա

 

 ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԱԿՆԱՐԿ

Արտավազդական, Արտազական, Արտավազդ ապարանք, Արզակյանդ, Արզաքենդ, Արզական։
Այսպիսի անուններ է ունեցել այսօրվա Կոտայքի մարզի Արզական գյուղը։
Գյուղի հիմնավորման սկիզբը գնում է դեպի մեր պատմության խորքերը` մինչև մ.թ.ա. 55-34 թթ Արտավազդ 2-րդ արքայի ժամանակաշրջանը, երբ այս տեղանքի բնությամբ հիացած արքան կառուցել է իր ամառանոցը։
Այն հետագայում ավերվել է, բայց նրա մերձակայքում կառուցված գյուղը երկար ժամանակ կոչվել է Արտազական, որը տարադարձվելով դարձել է Արզական։
Նախկինում եղել է Այրարատ աշխարհի Նիգ գավառում։ Արզականի այժմյան բնակիչների նախնիները 1800-ական թվականներին գաղթել են Մակուից, Խոյից, Բայազետից, մասամբ նաև Մուշից։
Արզականը հանդիսացել է առաջին կարգի աստիճանավոր Երևանցի Ղայրաման Մելիք Աղամալյանցի սեփական կալվածքը։ 1862 թ. Մեսրոպ Արք-Եպիսկոպոս Սմբատյանցը եղել է Արզականում, հանդիպում է ունեցել 1-ին կարգի աստիճանավոր կալվածատեր Ղայրաման Մելիք Աղամալյանցի հետ։ Մեսրոպ Արք-Եպիսկոպոս Սմբատյանցի վկայությամբ Արզաքանը տեղավորված է եղել երկու փոքրիկ ձորակների միջավայում, այն ժամանակ ունեցել է 37 տնտեսութուն։
Մեսրոպ Արք-Եպիսկոպոս Սմբատյանցը գրում է <<Արժանի իշխանաց արժանավոր բնակարան և ամրոց է եղած ժամանակին Արզաքանը, նորա շրջավայրերը, որը և արժանի է ներկայի կալվածատեր մեծապատիվ իշխանին`Ղահրամանյան աղայի Մելիք Աղամալյանցին, որի շնորհիվ եկեղեցին և եկեղեցիական դպրոցը բարեկարգ վիճակի մեջ են եղել>>:
Գյուղի բնակչությունը գյուղատնտեսական կուլտուրաներից մշակել է ցորեն, գարի, ծխախոտ, կանեփ, վուշ և բոստանային կուլտուրաներ։
Գյուղն ունեցել է հետևյալ արտադրական օբյեկտները, որոնք պատկանել են բնիկ տեղացի հայերին 3 դարբնոց, 3 ջուլհականոց, 1 հյուսնոց, 1 բրդամշակման արհեստանոց, ունեցել է նաև ձիթահան պատրաստի վիճակում, որի արտադրական կարողությունը տարեկան եղել է 500 բատման կտավատի ձեթի արտադրություն։
1831 թվականին գյուղն ունեցել է 7 ջրաղաց, որից միայն երկուսն է եղել սարքին վիճակում, բոլոր ջրաղացներն ունեցել են մեկ աչք։
Գյուղն ունեցել է իր սեփական հիդրոէլեկտրոկայանը, որը հիմնել է Աշոտ Վարդանյանը։
Արզականը տեղակայված է Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի ստորոտին, Հրազդան գետի աջակողմյան վտակ Դալար գետի ափին, ձորահովտում` մրգատու ծառերի մեջ։
Արզականը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1500-1600 մ. բարձրության վրա։
Գյուղը գտնվում է լեռների գոգավորության մեջ։ Այն Հրազդան քաղաքից գտնվում է 15 կմ հեռավորության վրա դեպի հյուսիս-արևմուտք, իսկ Չարենցավան քաղաքից 8 կմ դեպի հյուսիս։ Շրջակայքի տարածքին բնորոշ են բարձրադիր լեռները, սարավանդները, կլիման չափավոր ցամաքային է։ Ձմեռն ընթանում է ոչ այնքան երկարատև ձյունածածկույթով, ամառը` մեղմ ու զով։
Արզական համայնքը դասվում է հանրապետության խոշոր գյուղական համայնքների շարքին։
Համայնքի վարչական տարածքում գտնվում է հազար միավորից ավել այգեգործական /ամառանոցային/ տնտեսություններ և <<Աղվերանի>> հանգստի գոտին` շուրջ քսանհինգ հանգստյան տներով։
Արզականի տարածքում կան մարմարի, օխրայի, խճաքարի, տիտանի հանքավայրեր։
Գյուղում կան բազմաթիվ աղբյուրներ, որոնցից մի քանիսը հանքային տաք աղբյուրներ են, ունեն բուժիչ նշանակություն։
Այստեղ հասունանում են խնձորը, քաղցրահամ տանձը, անուշահամ ծիրանը սալորը, դեղձը…
Ծաղկունյաց լեռների լանջերին տարածված են թղկենու, կաղնու, հացենու և այլ ծառատեսակներ։
Կենդանիների աշխարհի ներկայացուցիչներից են գայլը, արջը, նապաստակը, եղնիկը, աղվեսը, բազմազան է նաև թռչնաշխարհը։
Արզականը պտղատնկարանային պետական տնտեսություն էր, զբաղվում էր տնկիների արտադրությամբ, հայտնի իր խնձորով, որի նկատմամբ անտարբեր չի եղել հայ գրող Ն.Զարյանը, գրելով իր <<Արզականի խնձորները>> բանաստեղծությունը։
Արզական համանքը հանրապետության այն գյուղական համայնքներից է, որն արդեն ունի իր հիմնական հատակագիծը հաստատված 2006 թվականի ՀՀ կառավարության կողմից, ըստ որի համայնքը պետք է զարգանա գյուղը եզերող բլրակների թեքությունների վրա, իսկ որպես հանգստի գոտի օգտագործվելու է դալար գետի ափերը։
Արզականն այն գողտրիկ անկյուններից է, որի հիասքանչ բնությունը, կենարար օդը, բազմաթիվ հանգստյան տները, թավ անտառները և ամբողջ երկրում հայտնի տաք ջրերը տարիներն ի վեր, դարձել է հովեկների, զբոսաշրջիկների ամենասիրված վայրը։


ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐ
ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐ

Սուրբ Աստվածածին
Արզականի վանքը գտնվում է գյուղից 3 կմ հյուսիս արևմուտք, Նեղոս կոչվող ձորաճյուղերով մեկուսացած անտառապատ, բարձրադիր բլրին։
Ըստ ոմանց` վանքը շինվել է Հայրապետ կրոնավորի կողմից և վերանորոգվել է Նեղոս Վարդապետի կողմից 1451 թվականին։ Վանքը Նեղոսի /Նեղուսի,Նեղուցի/ է անվանվել մերձակա ավերակ Նեղուս գյուղի անվամբ։
Ս.Աստվածածին վանքի վրա շատ արձանագրություններ կան, նրանց վրա գրված է տարեթիվ <<ԹՎ ԹՃ (1451թ.)>>։ Դեռ 1862թ. Մեսրոպ Արք-Եպիսկոպոս Սմբատյանցի վկայությամբ տաճարը և գավթի տանիքները բոլորովին քայքայված են եղել։ Կառուցված է սրբատաշ բազալտից, այն իրենից ներկայացնում է անսյուն գմբեթավոր տաճար և մի սյունազարդ գավիթ, որի նրբաքանդակ և հրաշալի ճարտարված դուռը հարավից է։ Գավթի հատակը ծածկված է անգիր տապանաքարերով։ Պատերի վրա կան նվիրատուների երկար արձանագրություններ։ Տաճարը շրջապատված է տների հիմնաքարերով և խաչքարերով։ Դռան վրայի արձանագրությունը 1271 թ. է։ Մյուս արձանագրությունները 13-15-րդ դարերի են։ Գավթի մեջ` եկեղեցու դռան երկու կողմերից սանդուղքներով բարձրանում են երկու փոքրիկ մատուռներ, որոնց տակ, եկեղեցու մեջ, դարձյալ մատուռներ են։
Յուրաքանչյուր տարվա օգոոստոսին արզականցիները մեծ տոնախմբությամբ են նշում Արզականի ուխտը, այցելելով Ս.Աստվածածնի վանքը։
Գյուղից հեռու երկու ավերակ վանքեր կան, որտեղ արձանագրված է <<Զընծաս շինեցանք /1207/ կամովն աստծոյ, մեղավորս Սարգիս վարդապետ, որ առաջնորդ եղ է, և շինեցի Սուրբ Աստվածածինս և ետով զդրած այգին և հնձանի ի Շենգավիթ զիմ բաժնի այգին ի ձիթենա…>>։

Սուրբ Թադևոս
Սուրբ Թադևոս (անվանված նաև Ս. Ստեփանոս) գտնվում է գյուղի հին տարածքում կառուցված է հասարկ, անշուք ձևով։
1862 թվականին եկեղեցին վերանորոգման խիստ կարիք է զգացել, Մելիք Աղամալյանցը ձեռնամուխ է եղել եկեղեցու վերականգնմանը։
Սուրբ Գևորգ
Գյուղի հյուսիս ծայրամասում, գերեզմանատան մեջ, Ս.Գևորգ անվամբ եկեղեցի, որ կառուցվել է սև տուֆից ու բազալտից, խարխրվել, հետո վերանորոգվել է և ծածկվել հասարակ քարերով և փայտով։
Գհուկի վանք /Բոլորահար/
Վանք Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Կոտայքի գավառում։ Ավերակները պահպանվել են Արզական գյուղից 3-4 կմ հս։ Վանքի գործունեության շրջանը 13-14-րդ դարերն էին։
Պատերի վրա պահպանվել են վիմագիր արձանագրություններ։
Չորդա վանք
Դեպի հյուսիս արևելք 5 կմ հեռավորության վրա գտնվող Չորդա վանքը XII -րդ դարի կառույց ։
Սբ. Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի՝ կառուցված 12-րդ դարում։ Մասամբ ավերակի վերածված այս վանքը գտնվում է Արզականի կենտրոնից ոչ շատ հեռու։

Անհայտ զինվորի հուշարձանը` Այս տպավորիչ մետաղակերտ հուշարձանը կառուցված` 1963-64թթ. նվիրված է Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի զոհվածների հիշատակին։

 

← Վերադառնալ ցուցակին

Բաժանորդագրում նորություններին

Տեխնիկական դիտողություններն կարող եք ուղարկել կայքի վեբ-մաստերի էլեկտրոնային փոստին: Կայքը պատրաստված է Helix ընկերության կողմից:
Վերջին թարմացումը՝ 2017-11-24 17:36:15